ความแตกต่างระหว่างตัวแทน (Agency) และผู้จัดจำหน่าย (Distributorship) ในทางกฎหมาย
ในการขยายธุรกิจกิจการและการกระจายสินค้า การเลือกรูปแบบโครงสร้างทางธุรกิจระหว่างการแต่งตั้ง “ตัวแทน” (Agency) และ “ผู้จัดจำหน่าย” (Distributorship) เพื่อทำสัญญาและดำเนินธุรกิจให้เป็นไปตามแนวทางดังกล่าว เรื่องดังกล่าวนับเป็นการตัดสินใจที่สำคัญอย่างมาก แม้ว่าทั้งสองรูปแบบจะมีจุดประสงค์ทางเศรษฐกิจที่เหมือนกันคือเพื่อสร้างเครือข่ายและเพื่อส่งเสริมการขายสินค้าหรือบริการ อย่างไรก็ตามในทางกฎหมายไทยและมาตรฐานสากล ทั้งสองรูปแบบมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน เช่น เรื่องของโครงสร้าง สิทธิ หน้าที่ และการรับความเสี่ยง เป็นต้น
วันนี้พวกเรา Prom Legal Solution จะพามาลงลึกรายละเอียดถึงความแตกต่างระหว่าง “สัญญาตัวแทน” (Agency) และ “สัญญาผู้จัดจำหน่าย” (Distributorship) ในทางกฎหมาย เพื่อให้คุณเข้าใจรูปแบบโครงสร้าง ซึ่งจะช่วยเป็นแนวทางให้คุณเลือกรูปแบบสัญญาที่ตอบโจทย์และปลอดภัยที่สุดในการดำเนินธุรกิจของคุณต่อไป
สัญญาตัวแทน (Agency Agreement) :
ความสัมพันธ์ทางกฎหมายที่บุคคลหนึ่งซึ่งเรียกว่าตัวการ (Principal) มอบอำนาจให้อีกบุคคลหนึ่งซึ่งเรียกว่าตัวแทน (Agent) สามารถกระทำการแทนในนามของตัวการเพื่อติดต่อกับบุคคลภายนอก โดยในทางกฎหมายไทยจัดเป็นสัญญามีชื่อที่มีบทบัญญัติรองรับชัดเจนให้ “ตัวแทนจะต้องปฏิบัติตามคำสั่งของตัวการภายในขอบเขตอำนาจที่ได้รับ เพื่อประโยชน์ของตัวการ” และมีหน้าที่หลักในการส่งเสริมการขายให้กับตัวการเป็นหลัก ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 797 (นิยามสัญญาตัวแทน) มาตรา 807 (หน้าที่ทำตามคำสั่งตัวการ) และมาตรา 800 และมาตรา 801 (ขอบเขตอำนาจของตัวแทน)
ลักษณะเด่น: ตัวแทนจะได้รับผลตอบแทนในรูปแบบของค่าคอมมิชชัน โดยที่กรรมสิทธิ์ในสินค้าจะไม่ถูกโอนมายังตัวแทน ดังนั้น ตัวการจึงยังคงต้องเป็นผู้รับความเสี่ยงในเรื่องหนี้จากลูกค้าเป็นหลัก เว้นแต่จะมีการตกลงเป็นอย่างอื่น เช่น เงื่อนไขพิเศษที่ตัวแทนยอมรับประกันการชำระหนี้
สัญญาผู้จัดจำหน่าย (Distributorship Agreement) :
สัญญาที่ผู้ผลิตหรือซัพพลายเออร์ (Supplier) ให้สิทธิแก่ผู้จัดจำหน่าย (Distributor) ในการซื้อสินค้าเพื่อนำไปขายต่อให้กับบุคคลที่สามในพื้นที่ที่กำหนด โดยในทางกฎหมายไทยถือเป็นสัญญาไม่มีชื่อ (ไม่มีชื่อตามเอกเทศสัญญาของไทย) ที่ต้องอาศัยหลักเสรีภาพในการทำสัญญา ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 151 และกฎหมายลักษณะซื้อขายมาบังคับใช้ ซึ่งผู้จัดจำหน่ายไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่รับของมาขายไปธรรมดาเหมือนการอยู่ในสถานะตัวแทน แต่ต้องรับผิดชอบในการส่งเสริมการตลาดและจัดระเบียบการจัดจำหน่ายในพื้นที่ที่ได้รับมอบหมายด้วยตนเองและสามารถมีอำนาจตัดสินใจได้โดยลำพังในบางส่วน โดยสามารถแบ่งรูปแบบออกได้หลายลักษณะ เช่น
- ผู้จัดจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียว (Exclusive) : ผู้ผลิตตั้งผู้จัดจำหน่ายเพียงรายเดียวในพื้นที่ที่ตกลง โดยผู้ผลิตตกลงที่จะไม่แต่งตั้งผู้จัดจำหน่ายรายอื่นในพื้นที่ดังกล่าว และตัวผู้ผลิตเองก็จะไม่เข้าขายสินค้าโดยตรงในพื้นที่นั้นด้วย ทำให้ผู้จัดจำหน่ายได้รับสิทธิขายแต่เพียงผู้เดียวอย่างแท้จริง
- ผู้จัดจำหน่ายรายเดียว (Sole) : ผู้ผลิตตั้งผู้จัดจำหน่ายรายเดียวเช่นกัน แต่ผู้ผลิตยังคงสามารถสงวนสิทธิที่จะสามารถขายสินค้าให้ลูกค้าในพื้นที่นั้นเคียงคู่ไปกับผู้จัดจำหน่ายได้แต่จะไม่แต่งตั้งผู้จัดจำหน่ายรายอื่นเพิ่มเติม
- ผู้จัดจำหน่ายแบบไม่ผูกขาด (Non-exclusive) : ผู้ผลิตสามารถตั้งผู้จัดจำหน่ายได้หลายรายให้แข่งขันกันในพื้นที่เดียวกันได้อย่างอิสระตามกลไกตลาด
- ผู้จัดจำหน่ายแบบคัดเลือก (Selective) : ผู้ผลิตจะเลือกเฉพาะผู้จัดจำหน่ายที่ผ่านเกณฑ์หรือมีคุณสมบัติเป็นไปตามต้องการของผูผลิตกำหนดเท่านั้น เช่น มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน หรือมีคุณสมบัติเฉพาะที่เหมาะสมกับแบรนด์ เป็นต้น
ความแตกต่าง :
เมื่อพิจารณาถึงความแตกต่างที่สำคัญระหว่างทั้งสองรูปแบบนี้ สามารถสรุปประเด็นหลักในทางกฎหมายได้ดังนี้
| ความแตกต่าง | สัญญาตัวแทน (Agency) | สัญญาผู้จัดจำหน่าย (Distributorship) |
| 1.ผลตอบแทน | รับค่าคอมมิชชันจากการขาย | กำไรจากส่วนต่างของราคาซื้อและราคาขายต่อ |
| 2.กรรมสิทธิ์ในสินค้า | ไม่มีการโอนกรรมสิทธิ์ให้ตัวแทน (ยังเป็นของตัวการ) | ตกเป็นของผู้จัดจำหน่ายทันทีที่ซื้อจากผู้ผลิต |
| 3.ภาระความเสี่ยง | ตัวการเป็นผู้รับความเสี่ยงเป็นหลัก (เช่น หนี้สูญ)
|
แบกรับความเสี่ยงทางธุรกิจเองทั้งหมด (เช่น สินค้าค้างสต๊อก, หนี้สูญ) |
| 4.นิติสัมพันธ์ต่อลูกค้า | ตัวแทนเป็นเพียงคนกลาง สัญญาซื้อขายเกิดระหว่างตัวการและลูกค้าโดยตรง | ผู้จัดจำหน่ายเข้าทำสัญญาซื้อขายกับลูกค้าในนามของตนเอง |
| 5.ภาระภาษี (VAT)
(ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 79) |
คํานวณและเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)เฉพาะบน “ยอดค่าคอมมิชชัน” ที่ได้รับ | คำนวณและเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) บน“ยอดขายเต็มจำนวน”ที่ขายให้กับลูกค้า |
ประเด็นที่ควรระวังในทางปฏิบัติ :
อย่างไรก็ตาม แม้ในสัญญาจะระบุว่าเป็น “Distributorship” แต่หากโครงสร้างความสัมพันธ์ในทางปฏิบัติแสดงให้เห็นว่า ผู้จัดจำหน่ายไม่ได้แบกรับความเสี่ยงทางการค้าอย่างแท้จริง หรืออยู่ภายใต้การควบคุมของผู้ผลิตอย่างใกล้ชิด เช่น การกำหนดราคาอย่างเข้มงวด ความสัมพันธ์ดังกล่าวอาจมีความเสี่ยงถูกตีความว่าเป็น “Agency” ได้ ซึ่งอาจส่งผลต่อสิทธิ หน้าที่ และความรับผิดทางกฎหมายของคู่สัญญา
ดังนั้น การตัดสินใจระหว่างการทำสัญญาทั้งสองรูปแบบนี้จึงขึ้นอยู่กับกลยุทธ์และทิศทางที่ธุรกิจของคุณต้องการดำเนินไป โดยควรพิจารณาอย่างรอบคอบ เพราะโครงสร้างทางกฎหมายทั้ง สิทธิ หน้าที่ และการรับภาระความเสี่ยงของ “ตัวแทน” และ “ผู้จัดจำหน่าย” นั้นมีความแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง การเลือกรูปแบบที่สอดคล้องกับเป้าหมายทางธุรกิจของคุณอย่างแท้จริง จะเป็นหมุดสำคัญในการบริหารจัดการเครือข่ายและสามารถลดความเสี่ยงทางกฎหมายได้ในระยะยาว
พวกเรา Prom Legal Solution พร้อมดูแลทุกปัญหาทางกฎหมายให้คุณด้วยบริการแบบ One-Stop Service ตั้งแต่การให้คำปรึกษาเพื่อเลือกโครงสร้างธุรกิจที่ตอบโจทย์สำหรับคุณ ร่างและตรวจสอบสัญญาให้รัดกุมที่สุด ไปจนถึงการระงับข้อพิพาทและฟ้องร้องบังคับคดี อย่าปล่อยให้ความไม่รู้กฎหมายหรือข้อสัญญาที่มีช่องโหว่มาทำให้ธุรกิจคุณเสียเปรียบ โฟกัสกับการขยายธุรกิจและทำยอดขายให้เติบโต แล้วปล่อยให้เรื่องกฎหมายและสัญญาเป็นหน้าที่ของเรา หากคุณมีข้อสงสัยประการใด สามารถติดต่อเพื่อขอคำปรึกษาเพิ่มเติมได้เลยค่ะ
#สัญญาตัวแทน #สัญญาผู้จัดจำหน่าย #ตัวแทนจำหน่าย #AgencyAgreement #DistributorshipAgreement #PromLegalSolution #ทนายความธุรกิจ #ที่ปรึกษากฎหมายธุรกิจ #OneStopService #LegalService
The Legal Differences Between an Agency and a Distributorship
In expanding business operations and distributing products, choosing the right business structure between appointing an “Agent” (Agency) and a “Distributor” (Distributorship) is a highly critical decision. While both models share the economic objective of building a network and promoting the sale of goods or services, under Thai law and international standards, they are distinctly different in terms of structure, rights, obligations, and risk assumption.
Today, we at Prom Legal Solution will dive deep into the legal differences between an “Agency Agreement” and a “Distributorship Agreement.” This guide will help you understand both structural models, enabling you to choose the contract type that best answers your needs and provides the highest level of security for your business operations.
Agency Agreement
A legal relationship where one party, called the “Principal,” authorizes another party, called the “Agent,” to act on their behalf in dealing with third parties. Under Thai law, this is classified as a Specific Contract (Nominate Contract) with clear provisions stipulating that “the agent must follow the principal’s instructions within the granted scope of authority for the principal’s benefit.” The primary duty is to promote sales for the principal, governed by the Civil and Commercial Code (CCC) Section 797 (Definition of Agency), Section 807 (Duty to follow instructions), and Sections 800 and 801 (Scope of authority).
- Key Characteristic: The agent receives remuneration in the form of a commission. The ownership (title) of the goods is never transferred to the agent. Consequently, the principal fundamentally bears the business risks, such as customer bad debt, unless agreed otherwise (e.g., special conditions where the agent guarantees payment, known as a Del Credere agent).
Distributorship Agreement
A contract where a manufacturer or supplier grants a “Distributor” the right to purchase goods for resale to third parties within a specified territory. Under Thai law, this is considered an Unnamed Contract (Innominate Contract) that relies on the principle of freedom of contract under CCC Section 151 and heavily applies the laws on the Sale of Goods. A distributor does not merely receive and sell products passively like an agent; they are responsible for marketing promotion, organizing distribution in their assigned area, and possessing independent decision-making authority in certain aspects. Distributorships can be categorized into several types:
- Exclusive Distributor: The manufacturer appoints only one distributor in the agreed territory. The manufacturer agrees not to appoint any other distributors and refrains from selling directly into that area, granting the distributor true exclusivity.
- Sole Distributor: The manufacturer appoints a single distributor but reserves the right to sell goods directly to customers in that territory alongside the distributor (without appointing other distributors).
- Non-exclusive Distributor: The manufacturer can freely appoint multiple distributors to compete in the same territory according to market mechanisms.
- Selective Distributor: The manufacturer selects only distributors who meet specific criteria or possess desired qualifications, such as specialized expertise or traits suitable for the brand’s image.
Key Legal Differences
When examining the primary distinctions between these two models, the legal focal points can be summarized comprehensively. Regarding remuneration, an agent earns income in the form of a commission based on sales, whereas a distributor generates profit from the margin between the purchase price and the resale price. In terms of the title of goods, under an agency agreement, ownership is never transferred to the agent (it remains with the principal), but in a distributorship, ownership is transferred to the distributor immediately upon purchase from the manufacturer. Consequently, for risk assumption, the principal fundamentally bears the business risks (e.g., bad debt) under an agency model, while a distributor must independently bear all business risks (e.g., unsold dead stock, bad debt). Concerning the legal relationship with customers, an agent acts merely as a middleman, meaning the actual sales contract is established directly between the principal and the customer. In contrast, a distributor enters into sales contracts directly with customers in their own name. Finally, regarding Value Added Tax (VAT) liabilities under Section 79 of the Revenue Code, an agent calculates and pays VAT only on the “commission amount” received, whereas a distributor is required to calculate and pay VAT on the “full sales amount” charged to the customer.
Practical Legal Precautions
However, even if a contract is explicitly labeled a “Distributorship,” if the practical structure of the relationship demonstrates that the distributor does not genuinely bear commercial risks or remains under the strict control of the manufacturer (e.g., rigid price-fixing), the relationship runs the risk of being legally interpreted as an “Agency.” This reclassification can significantly alter the rights, duties, and legal liabilities of the contracting parties.
Therefore, deciding between these two contractual models depends entirely on your business strategy and the direction you wish to pursue. Careful consideration is required because the legal frameworks governing the rights, duties, and risk allocations of an “Agent” versus a “Distributor” are fundamentally different. Choosing a model that authentically aligns with your business goals is a crucial milestone in network management and long-term legal risk mitigation.
We at Prom Legal Solution are ready to handle all your legal challenges with our One-Stop Service—from providing consultation to select the most suitable business structure, drafting and rigorously reviewing contracts, to dispute resolution and litigation. Do not let legal unawareness or contractual loopholes put your business at a disadvantage. Focus on expanding your business and driving sales growth, and leave the legal and contractual matters to us.
If you have any questions or require further consultation, please contact us today.
#AgencyAgreement #DistributorshipAgreement #Distributor #Agent #PromLegalSolution #BusinessLawyer #CorporateLegalConsultant #OneStopService #LegalService