(English below)
ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ Generative AI เข้ามามีบทบาทสำคัญในวงการสร้างสรรค์ ตั้งแต่การเขียนบทความไปจนถึงการสร้างงานศิลปะ เพียงแค่ปลายนิ้วพิมพ์คำสั่ง ก็ได้ผลงานออกมาใช้งานทันที คำถามที่หลายคนเริ่มสงสัย คือ ภาพหรือผลงานที่ AI สร้างขึ้นนั้น ถือเป็นลิขสิทธิ์ของเราไหม? และถ้านำไปใช้ทำธุรกิจ หรือใช้เชิงพาณิชย์ จะผิดกฎหมายหรือเปล่า?
วันนี้พวกเรา Prom Legal Solution จะชวนมาคุยกันแบบเข้าใจง่ายๆ ผ่านมุมมองของกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและแนวโน้มกฎหมาย AI ของไทยล่าสุด เพื่อให้คุณมองเห็นภาพรวมและความเสี่ยงทางธุรกิจได้อย่างชัดเจนค่ะ
ถ้าดูตามกฎหมายลิขสิทธิ์ของไทย พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 4 หัวใจสำคัญของการได้รับความคุ้มครอง คือ ผลงานนั้นต้องเกิดจากความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ของมนุษย์เท่านั้น
แนวคิดนี้ไม่ได้มีแค่ในประเทศไทย แต่ยังพบเหมือนกันในหลายประเทศ ไม่ว่าจะเป็น สวิตเซอร์แลนด์ สหรัฐฯ และหลายประเทศในฝั่งยุโรป ซึ่งมองตรงกันว่า คนที่จะถูกเรียกว่าเป็น “ผู้สร้างสรรค์” จะต้องเป็นบุคคลที่มีสถานะทางกฎหมายเท่านั้น เพราะฉะนั้นเมื่อ AI ไม่ใช่บุคคล ก็เลยไม่มีสิทธิ์ในผลงานที่ตนสร้างขึ้นเองได้ และถ้าผลงานชิ้นนั้นเกิดขึ้นจากการประมวลผลของ AI เป็นหลัก โดยที่มนุษย์แทบไม่ได้ลงมือสร้างสรรค์อะไรเลย นอกจากพิมพ์คำสั่งเข้าไป งานแบบนี้ก็มีความเสี่ยงว่าจะไม่ได้รับความคุ้มครองทางลิขสิทธิ์
อย่างไรก็ดี ต้องบอกว่าประเด็นนี้ยังถือว่าเป็นเรื่องใหม่มาก และยังไม่มีคำพิพากษาศาลไทยที่วินิจฉัยเรื่องนี้โดยตรง จึงต้องพิจารณาเป็นรายกรณี โดยดูว่ามนุษย์มีส่วนร่วมในกระบวนการสร้างสรรค์มากน้อยแค่ไหน
หลายคนอาจแย้งว่า ก็ฉันเป็นคนคิดคำสั่ง ใช้ความพยายามในการกรอกคำสั่ง ลองผิดลองถูก กว่าจะได้ภาพหรือเนื้อหาที่ต้องการ แล้วทำไมถึงไม่มีสิทธิในงานเหล่านั้นล่ะ? ประเด็นนี้เคยเกิดขึ้นแล้วในต่างประเทศ ตัวอย่างที่ถูกพูดถึงบ่อยคือกรณี Théâtre D’opéra Spatial ซึ่งเกิดขึ้นในสหรัฐอเมริกาเมื่อปี 2022 จากการประกวดศิลปะที่ Colorado State Fair โดยเป็นผลงานภาพที่สร้างขึ้นด้วย Midjourney และได้รับรางวัลจากการประกวด โดยเจ้าของผลงานอ้างว่าเขาใช้เวลามากถึง 80 ชั่วโมง ในการทดลองและปรับ Prompt รวมถึงป้อนคำสั่งมากกว่า 600 ครั้ง (ประมาณ 624 prompts) ก่อนจะได้ภาพในเวอร์ชั่นที่นำไปส่งประกวด แต่ต่อมาในปี 2023 สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐฯ กลับปฏิเสธการจดลิขสิทธิ์ โดยให้เหตุผลว่า มนุษย์ยังมีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์ไม่มากพอ
ในทางนิติศาสตร์ กฎหมายลิขสิทธิ์จะแยกชัดระหว่างไอเดีย (Idea) กับการแสดงออก (Expression) ออกจากกัน ไอเดียเพียงอย่างเดียว ยังไม่ถือว่าเป็นงานที่มีลิขสิทธิ์ ตัวคำสั่ง หรือ Prompt นั้นเปรียบเสมือนไอเดีย เช่น การสั่งว่า “ขอภาพชายฉกรรจ์ 4 คน นั่งโต๊ะวงเหล้าอยู่ในบาร์ Saloon” ถือเป็นเพียงไอเดียหรือโจทย์ ไม่ถือเป็นงานวรรณกรรมที่มีลิขสิทธิ์ ใครๆก็มีสามารถสั่งแบบนี้ได้
ส่วนรูปภาพที่ AI สร้างขึ้นมา ก็คือการแสดงออกของคำสั่งนั้น แต่ประเด็นคือ ผู้ที่แสดงออก คือ AI ไม่ใช่มนุษย์ ดังนั้น หากคุณเพียงแค่ป้อนคำสั่งแล้วได้ภาพออกมาเลย โดยไม่มีการนำภาพนั้นมาดัดแปลง ตัดต่อ หรือพัฒนาเพิ่มเติมด้วยฝีมือตนเอง งานลักษณะนี้โดยทั่วไปแล้วอาจยังไม่เข้าเกณฑ์การแสดงออกทางศิลปะของมนุษย์ในระดับที่กฎหมายลิขสิทธิ์ให้ความคุ้มครอง ส่งผลให้ผลงานนั้นอาจไม่สามารถระบุผู้สร้างสรรค์ในทางกฎหมายได้ และไม่เข้าเกณฑ์การคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์ พูดง่ายๆคือ มนุษย์เป็นเจ้าของคำสั่งก็จริง แต่สิทธินั้น ไม่ได้ครอบคลุมไปถึงผลลัพธ์ที่ AI สร้างขึ้น แต่อย่างใด
แล้วการนำรูป AI มาใช้ในเชิงพาณิชย์ผิดกฎหมายหรือไม่? คำตอบคือ ไม่ถือว่าผิดกฎหมายโดยตรงค่ะ คุณอาจนำภาพ AI ไปใช้ทำโฆษณา หรือประกอบสินค้าเพื่อสร้างรายได้ได้ แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ คุณจะต้องมีการตรวจสอบข้อตกลงการใช้งานของแพลตฟอร์มที่ใช้ เพราะส่วนใหญ่อนุญาตให้ใช้เชิงพาณิชย์ได้ก็ต่อเมื่อเป็นสมาชิกแบบเสียเงินเท่านั้น หากใช้ของฟรีไปขาย อาจถือเป็นการละเมิดสัญญาการใช้งานได้ และหากภาพที่ AI สร้างขึ้น บังเอิญไปเหมือนกับตัวละครที่มีลิขสิทธิ์ หรือผลงานของศิลปินที่มีชื่อเสียง การนำภาพนั้นไปใช้อาจทำให้คุณถูกฟ้องร้องจากเจ้าของลิขสิทธิ์ตัวจริงได้
นอกจากนั้น การที่งาน AI ไม่ได้รับความคุ้มครองด้านลิขสิทธิ์ ในทางปฏิบัติ ผลงานดังกล่าวอาจถูกมองว่าเป็นงานที่ไม่มีสิทธิผูกขาดและใครก็สามารถนำไปใช้งานได้ เช่น หากคุณนำภาพ AI ไปใช้เป็นโลโก้แบรนด์ วันหนึ่งคู่แข่งอาจหยิบภาพเดียวกันไปใช้ได้โดยที่คุณไม่สามารถฟ้องร้องห้ามปรามได้ ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของแบรนด์ในระยะยาว
อย่างไรก็ตาม การใช้ AI ไม่ใช่เรื่องผิด เพราะนวัตกรรมนี้สามารถช่วยประหยัดเวลาและต้นทุนได้อย่างมาก แต่ถ้าหากคุณต้องการสร้างผลงานหรือแบรนด์ที่มีมูลค่าในระยะยาว และได้รับการคุ้มครองทางกฎหมาย ทางที่ดี คือ คุณควรใช้ AI เป็นเพียงจุดเริ่มต้น แล้วนำมาต่อยอด พัฒนา หรือปรับปรุงด้วยทักษะฝีมือของคุณเอง เมื่อมนุษย์มีบทบาทในการสร้างสรรค์อย่างชัดเจน โอกาสที่ผลงานจะได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายก็ย่อมเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
หากคุณกำลังวางแผนสร้างแบรนด์ หรือไม่แน่ใจว่าผลงานที่ใช้อยู่มีความเสี่ยงทางกฎหมายหรือไม่ พวกเรา Prom Legal Solution พร้อมให้คำปรึกษาในการวางกลยุทธ์ด้านทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อให้ธุรกิจของคุณเติบโตได้อย่างมั่นคงและถูกต้องตามกฎหมาย สามารถติดต่อสอบถาม หรือนัดหมายเพื่อขอคำปรึกษาเบื้องต้นได้ทันทีค่ะ
หมายเหตุ: ภาพประกอบบทความนี้สร้างขึ้นด้วย AI เพื่อใช้ประกอบเนื้อหาเท่านั้น (Illustrative image generated by AI)
#PromLegalSolution #กฎหมายธุรกิจ #ทรัพย์สินทางปัญญา #ลิขสิทธิ์ #GenerativeAI #AI #SME #LegalAdvisor
AI the Series – Episode 1: AI & IP Law When AI Becomes the Artist, Who Truly Owns the Work and Is There a Legal Risk?
In an era where Artificial Intelligence technology “particularly Generative AI” plays a significant role in the creative industry, from writing articles to producing artwork, a finished piece can be generated instantly with just a few typed prompts. This raises an important question: “Do AI-generated images or works belong to us under copyright law and if we use them for business or commercial purposes, could that be illegal?”
Today, Prom Legal Solution explains this issue in simple terms through the lens of intellectual property law and recent developments in AI regulation in Thailand, highlighting the broader picture and the potential business risks involved.
Under Thai copyright law, specifically Section 4 of the Copyright Act B.E. 2537 (1994), the core requirement for protection is that the work must originate from human creativity.
This concept is not unique in Thailand. It is similarly recognized in countries such as Switzerland, the United States, and many European nations. These jurisdictions share the view that a creator must be a legally recognized person. Since AI is not a legal person, it cannot hold rights in works it generates. Therefore, if a piece is primarily produced through AI processing, with only minimal human creative input beyond prompts, there is a significant risk that the work may not qualify for copyright protection.
That said, this remains a relatively new issue, and Thai court have not yet issued a judgment directly addressing AI generated works. Each case must therefore be assessed on its own facts, particularly by examining the extent of meaningful human involvement in the creative process.
Some may argue: “I created the prompts. I invested time and effort, experimenting repeatedly until I achieved the desired image or content. Why would I not own the rights?”
A notable international example is Théâtre D’opéra Spatial, a work generated using Midjourney. The artwork won a prize at the Colorado State Fair in 2022. The creator stated that he has spent approximately 80 hours refining over 600 prompts (around 624 prompts) before submitting the final image. However, in 2023, the United States Copyright Office refused copyright registration, reasoning that the level of human creative input was insufficient.
From a legal perspective, copyright law clearly distinguishes between an idea and its expression. An idea alone is not protected. A prompt such as “Generate an image of four men sitting at a table drinking in a saloon bar” is merely an idea or instruction. It does not qualify as a protected literary work. Anyone may issue similar instructions.
The AI-generated image, on the other hand, represents the expression of that idea. The key issue, however, is that the entity producing the expression is the AI not a human. If a person simply inputs prompts and directly uses the generated output without further modification, editing, or creative enhancement, such work may not meet the threshold of human artistic expression required for copyright protection. In simple terms: although a human owns the prompt, that ownership does not automatically extend to the AI-generated result.
So, is it illegal to use AI generated images for commercial purposes?
The answer is not directly illegal. You may use AI-generated images for advertising or product-related purposes to generate revenue. However, you must carefully review the platform’s terms of service. Most AI platforms allow commercial use only for paid subscribers. Using free-tier outputs for commercial purposes may constitute a breach of contract.
Additionally, if an AI-generated image happens to resemble a copyrighted character or the work of a well-known artist, using that image could expose you to potential copyright infringement claims from the rightful owner.
Another practical concern is that if AI-generated works are not protected by copyright, they may effectively become non-exclusive. For example, if you use an AI-generated image as your brand logo, a competitor could potentially adopt the same or a highly similar image without the ability to prevent it. This may negatively impact your brand identity and long-term credibility.
Nevertheless, using AI is not inherently problematic. This innovation can significantly reduce time and costs. However, if you aim to build a long-term brand or valuable creative asset that receives legal protection, it is advisable to treat AI as a starting point then further develop, refine, and enhance the work through your own human creativity. The clearer the human contribution, the stronger the likelihood of obtaining legal protection.
If you are planning to build a brand or are uncertain about the legal risks associated with your current works, Prom Legal Solution is ready to provide consultation on intellectual property strategy to help your business grow securely and in compliance with the law. You may contact us to schedule an initial consultation at your convenience.
Note: The illustrative image in this article was generated by AI for content purposes only.
#PromLegalSolution #BusinessLaw #IntellectualProperty #Copyright #GenerativeAI #AI #SME #LegalAdvisor