(English Below)

เวลาเกิดปัญหาในครอบครัว เช่น แบ่งมรดกไม่ลงตัว หรือทรัพย์สินถูกโอนไปไม่เป็นธรรม หลายคนคิดจะพึ่งศาลด้วยการ “ฟ้อง” แต่พอเป็นการฟ้องพ่อแม่หรือปู่ย่าตายายของตัวเอง กลับพบว่ากฎหมายวาง “กำแพง” ไว้ ไม่ให้ลูกหลานฟ้องบุพการีได้ง่าย ๆ

เปรียบง่าย ๆ กฎหมายมองว่าความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูกเป็นเรื่องที่ควรรักษาไว้ ไม่ให้กลายเป็นคู่ความห้ำหั่นกันในศาล จึงตั้งกติกาพิเศษที่เรียกว่า “คดีอุทลุม” ขึ้นมา วันนี้ Prom Legal Solution ขอพาไปทำความเข้าใจว่าใครฟ้องใครได้หรือไม่ได้ และถ้าจำเป็นต้องเรียกร้องสิทธิจริง ๆ มีทางออกอย่างไรค่ะ

คดีอุทลุมคืออะไร

หัวใจอยู่ที่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ที่บัญญัติว่า “ผู้ใดจะฟ้องบุพการีของตนเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญามิได้ แต่เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทของผู้นั้นร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้”

พูดง่าย ๆ คือ ผู้สืบสันดาน (ลูก หลาน) จะฟ้องบุพการีของตนไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญา หากฝืนฟ้อง ศาลจะวินิจฉัยว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องและยกฟ้อง

“บุพการี” ที่กฎหมายห้ามฟ้อง หมายถึงพ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย ที่เป็นบุพการีโดยตรงและชอบด้วยกฎหมาย และศาลฎีกายังวางแนวว่ารวมถึง “ผู้รับบุตรบุญธรรม” ด้วย เพราะบุตรบุญธรรมมีฐานะอย่างบุตรชอบด้วยกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 294/2538)

ลูกฟ้องแม่ กับ แม่ฟ้องลูก ต่างกันอย่างไร

กรณี	ฟ้องได้หรือไม่
ลูกฟ้องแม่ (ผู้สืบสันดานฟ้องบุพการี)	ฟ้องไม่ได้ เป็นคดีอุทลุม ต้องห้ามตามมาตรา 1562 ทั้งคดีแพ่งและอาญา
แม่ฟ้องลูก (บุพการีฟ้องผู้สืบสันดาน)	ฟ้องได้ เพราะมาตรา 1562 ห้ามเฉพาะผู้สืบสันดานฟ้องบุพการี ไม่ได้ห้ามบุพการีฟ้องลูกหลาน

จุดสำคัญคือ ข้อห้ามนี้เป็นแบบ “ทางเดียว” กฎหมายห้ามเฉพาะลูกหลานฟ้องขึ้นไปหาพ่อแม่ปู่ย่าตายาย แต่ไม่ได้ห้ามพ่อแม่ฟ้องลงมาหาลูกหลาน

เลี่ยงไปฟ้องในฐานะอื่นได้ไหม

หลายคนพยายามเลี่ยงด้วยการฟ้องพ่อแม่ “ในฐานะผู้จัดการมรดก” แทนการฟ้องส่วนตัว แต่ศาลฎีกาวางแนวว่าต้องดู “เนื้อแท้” ของการฟ้อง หากความจริงเป็นการฟ้องเพื่อประโยชน์ส่วนตัวของลูกเอง ก็ยังถือเป็นคดีอุทลุมอยู่ดี

เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8651/2558 และ 1578/2558 วินิจฉัยว่า แม้ลูกจะฟ้องแม่หรือย่าในฐานะผู้จัดการมรดกให้รับผิดทางอาญา ก็เท่ากับให้บุพการีรับโทษเป็นการส่วนตัว จึงเป็นคดีอุทลุมต้องห้าม และล่าสุดคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3013/2568 ย้ำว่ามาตรา 1562 เป็นบทตัดสิทธิที่ต้องตีความอย่างเคร่งครัด เฉพาะกรณีที่ลูกฟ้องบุพการีเพื่อประโยชน์ส่วนตัวของตนเองโดยตรง

ถ้าจำเป็นต้องเรียกร้องสิทธิจากพ่อแม่จริง ๆ ทำอย่างไร

กฎหมายไม่ได้ปิดประตูเสียทีเดียว แต่เปิดช่องทางพิเศษไว้

• ให้พนักงานอัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวแทน โดยลูกผู้นั้นหรือญาติสนิทเป็นผู้ร้องขอต่ออัยการ (มาตรา 1562)
• กรณีค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร นอกจากอัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวได้แล้ว บิดาหรือมารดายังนำคดีขึ้นว่ากล่าวได้ด้วย (มาตรา 1565)

ข้อควรระวัง (เจ็บแต่จบ): อย่าคิดว่าเปลี่ยนรูปคำฟ้องหรือฟ้องในฐานะอื่นแล้วจะเลี่ยงคดีอุทลุมได้ เพราะศาลดูที่เนื้อแท้ว่าเป็นการฟ้องบุพการีเพื่อประโยชน์ส่วนตัวหรือไม่ และปัญหาเรื่องอำนาจฟ้องเป็นข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลยกขึ้นวินิจฉัยเองได้แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดยกขึ้นอ้าง การวางแนวทางที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นจึงสำคัญมาก

สรุป

• ลูกฟ้องพ่อแม่/ปู่ย่าตายายไม่ได้ เป็นคดีอุทลุมต้องห้ามตาม ป.พ.พ. มาตรา 1562 ทั้งคดีแพ่งและอาญา
• พ่อแม่ฟ้องลูกได้ เพราะข้อห้ามเป็นแบบทางเดียว ห้ามเฉพาะผู้สืบสันดานฟ้องบุพการี
• เลี่ยงไปฟ้องในฐานะผู้จัดการมรดกไม่ได้ ถ้าเนื้อแท้เป็นการฟ้องเพื่อประโยชน์ส่วนตัว (ฎ. 8651/2558, 1578/2558, 3013/2568)
• ทางออกคือ ให้ อัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าว แทน (มาตรา 1562) และกรณีค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร บิดาหรือมารดานำคดีได้ (มาตรา 1565)

เรื่องข้อพิพาทในครอบครัวมีข้อจำกัดทางกฎหมายที่ละเอียดอ่อน การวางรูปคดีผิดอาจทำให้เสียทั้งเวลาและค่าใช้จ่ายโดยไม่ได้อะไร Prom Legal Solution ให้คำปรึกษาครบวงจร ทั้งประเมินว่ากรณีของคุณเข้าข่ายคดีอุทลุมหรือไม่ การใช้ช่องทางอัยการและค่าอุปการะเลี้ยงดู ไปจนถึงการดำเนินคดีมรดกและครอบครัว ปรึกษาเราได้เลยค่ะ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปทางกฎหมายเท่านั้น มิใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะเรื่อง ผู้อ่านควรปรึกษาทนายความเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับข้อเท็จจริงของท่าน

#คดีอุทลุม #ฟ้องบุพการี #กฎหมายครอบครัว #มรดก #สิทธิลูกหลาน #กฎหมายธุรกิจ #FamilyLaw #PromLegalSolution #LegalTip #SME

Can a Child Sue Their Parents? Understanding the “Utlum” Bar and Your Options When You Must Claim

When family problems arise, such as an uneven inheritance split or property transferred unfairly, many people think of turning to the court by “filing suit.” But when it means suing your own parents or grandparents, you find that the law puts up a “wall” that does not let descendants sue their ascendants easily.

Put simply, the law views the relationship between parent and child as something to be preserved, not turned into opposing parties battling in court, so it created a special rule known in Thai as the “utlum” bar (a descendant suing an ascendant). Today, Prom Legal Solution explains who can and cannot sue whom, and what options exist if you genuinely must claim your rights.

What Is the “Utlum” Bar?

The heart of this is Civil and Commercial Code Section 1562, which provides: “No person may sue their own ascendant, whether civilly or criminally, but when that person or their close relative so requests, the public prosecutor may bring the case.”

Simply put, a descendant (child, grandchild) cannot sue their own ascendant, whether civil or criminal. If they sue anyway, the court will rule that the plaintiff has no standing and dismiss the case.

The “ascendant” the law protects means parents, grandparents, direct and lawful ascendants, and the Supreme Court has held it includes an “adoptive parent,” because an adopted child has the status of a lawful child (Supreme Court Decision 294/2538).

Child Suing Mother vs Mother Suing Child

Case	Allowed?
Child sues mother (descendant sues ascendant)	Not allowed; it is an utlum case, barred under Section 1562, both civil and criminal
Mother sues child (ascendant sues descendant)	Allowed, because Section 1562 bars only a descendant suing an ascendant, not an ascendant suing a descendant

The key point is that this bar is “one-directional”: the law bars only descendants from suing up to their parents and grandparents, not parents suing down to their children.

Can You Get Around It by Suing in Another Capacity?

Many try to get around it by suing a parent “in the capacity of estate administrator” rather than personally. But the Supreme Court looks at the “substance” of the suit: if in truth it is a suit for the child’s own benefit, it is still an utlum case.

For example, Supreme Court Decisions 8651/2558 and 1578/2558 held that even suing a mother or grandmother as estate administrator for criminal liability amounts to making the ascendant bear punishment personally, so it is a barred utlum case. And the recent Decision 3013/2568 reaffirmed that Section 1562 is a right-cutting provision to be construed strictly, applying only where a child sues an ascendant for the child’s own direct benefit.

What If You Genuinely Must Claim Against Your Parents?

The law does not slam the door entirely; it opens special channels:

• Have the public prosecutor bring the case on your behalf, with the child or a close relative requesting it from the prosecutor (Section 1562).
• For child maintenance claims, besides the prosecutor bringing the case, the father or mother may also bring it (Section 1565).

Caveat: Do not assume that reshaping the complaint or suing in another capacity will dodge the utlum bar, because the court looks at the substance of whether it is a suit against an ascendant for personal benefit. And standing is a matter of public order that the court can raise on its own, even if no party pleads it. Setting the right approach from the start matters greatly.

Key Takeaways

• A child cannot sue parents/grandparents; it is a barred utlum case under CCC Section 1562, both civil and criminal.
• Parents can sue children, because the bar is one-directional, applying only to descendants suing ascendants.
• Suing in the capacity of estate administrator does not work if the substance is a suit for personal benefit (Decisions 8651/2558, 1578/2558, 3013/2568).
• The options are to have the prosecutor bring the case (Section 1562), and for child maintenance, the father or mother may bring it (Section 1565).

Family disputes carry delicate legal limits, and framing the case wrong can waste both time and money for nothing. Prom Legal Solution offers end-to-end advice, from assessing whether your case falls under the utlum bar and using the prosecutor and maintenance channels to litigating inheritance and family matters. Talk to us.

This article is for general legal information only and is not legal advice for any specific case. Please consult a lawyer for advice tailored to your facts.

#คดีอุทลุม #ฟ้องบุพการี #กฎหมายครอบครัว #มรดก #สิทธิลูกหลาน #กฎหมายธุรกิจ #FamilyLaw #PromLegalSolution #LegalTip #SME